Toespraak voorzitter Comité 4 en 5 mei Velsen 2021

Geachte dames en heren,
Mijn naam is Peter Hamersma en ik ben voorzitter van het Comité 4 en 5 mei Velsen. Het is mij een voorrecht dat ik u vandaag via deze weg mag toespreken.
Een vraag die mij op een dag als deze bezighoudt is:


“Wie herdenken we op 4 mei en wat is de relatie met vrijheid?”

Afhankelijk van uw leeftijd kan het antwoord op deze vraag verschillen. De ouderen onder ons, die mogelijk de oorlog nog hebben meegemaakt, kunnen zich herinneren wat er toentertijd gebeurd is en hebben een helder beeld wie ze herdenken. Terwijl hun kinderen en kleinkinderen mogelijk een deel hiervan hebben meegekregen en mogelijk andere associaties hebben.

Het is vandaag precies 75 jaar geleden

dat op 4 mei 1946 de eerste Nationale Herdenking in Nederland plaatsvond. Weliswaar werden er direct na de oorlog op veel plaatsen en verschillende momenten in het jaar slachtoffers herdacht, maar vanaf 1946 doen we dit met z’n allen op 4 mei.
Toentertijd een dag om onze omgekomen militairen en burgers die in het verzet waren omgekomen te herdenken.

Om helder aan te geven wie we tegenwoordig herdenken, is een memorandum opgesteld door zowel het in 1987 ingestelde Nationaal Comité 4 en 5 mei als door voorgaande comités.
In dit document is het kader van de Nationale Herdenking aangegeven en is geformuleerd wie we herdenken op 4 mei. De tekst is bedoeld om richting te geven en is bewust algemeen geformuleerd om alle slachtoffers in te kunnen sluiten.


De vorm en inhoud van de herdenking en viering zijn blijvend in ontwikkeling. Na de meeste actuele aanpassing in 2019 luidt deze:
“Tijdens de Nationale Herdenking op 4 mei herdenken wij allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesoperaties.”
Jaarlijks doen we dit bij een monument, gedenkteken, op een begraafplaats in onze eigen gemeente, op een van onze erebegraafplaatsen of kijken we met z’n allen naar de Nationale Herdenkingsplechtigheid op de Dam in Amsterdam.


Een vraag die ons bezighoudt is hoe we het ritueel van herdenken in de toekomst levend kunnen houden nu de generaties van toen steeds minder onder ons zijn. Hoe kunnen we jongeren betrekken bij het herdenken?
In Velsen doen we dit jaarlijks door met zowel jong als oud op diverse plaatsen in Velsen en de IJmond dit te doen.
Niet altijd is de symboliek, naam van een monument of uitbeelding bekend. Als ik u vraag: wat is er uitgebeeld op Plein 45? Dan kan het zijn dat u zegt: ik weet dat het een herdenkingsmonument is, maar wat is de naam , wat is er uitgebeeld? Het monument op Plein 45 heeft een naam: Monument van de Gevalllenen en het beeldt staand een zeeman, een visser en een soldaat uit met een passende tekst die begint met: “In dankbare herinnering , aan hen die vielen in dienst van het vaderland, te land ter zee en in de lucht” en eindigt met de tekst: “ EEN KOERS, EEN STRIJD, DE VRIJHEID.
En wat betekenen deze gedenktekens voor nieuwe generaties die hier geen emotie of herinnering aan hebben?


Herdenken doen we normaliter met z’n allen. Helaas is dat vanwege het Corona virus dit jaar opnieuw niet mogelijk.
In het achterliggende jaar hebben we voor het eerst sinds de oorlog ondervonden wat het betekent als een deel van onze bewegingsvrijheid wordt beperkt.
Sinds de Tweede Wereldoorlog oorlog hebben we zoiets niet meer gekend. Toen werd de keuze voor ons gemaakt door een bezetter die genadeloos en willekeurig mensen de dood in joeg.


Het raakt me als ik zie dat sommige groepen in onze maatschappij een vergelijk maken tussen de beperking van hun bewegingsvrijheid nu met die in de oorlogsjaren.
Toen een periode van 5 jaar van ultieme onvrijheid waar vrijheid van meningsuiting en demonstratie niet was toegestaan. Een tijd waar je niet altijd wist wie vriend of vijand was en een tijd waar gebrek aan alles was.
Terwijl we nu ruim een jaar te maken hebben met 1,5 meter afstand houden, sluiting van niet-essentiele winkels en een korte periode met een avondklok.
Het Nationaal Vrijheidsonderzoek dat jaarlijks plaatsvindt, laat zien dat 85% van de Nederlanders de Nationale Herdenking belangrijk vindt.

65-plussers zijn het meeste geintereseerd in de Tweede Wereldoorlog, maar ook onder jongeren is de interesse groot: zes op de tien jongeren zeggen zeer geintereseerd te zijn. 65-plussers danken hun kennis vaker dan jongeren aan eigen ervaringen, verhalen van familie of ooggetuigen.

Jongeren halen dan weer vaker dan de ouderen hun informatie uit stripboeken en games, maar ook uit schoollessen en schoolboeken. Opvallend is dat musea en voormalige concentratiekampen ook vaker door 16-24 jarigen als informatiebron worden genoemd dan door 65-plussers.

Niet alleen ouderen, maar ook jongeren hechten aan de traditionele rituelen als twee minuten stilte, de vlag halfstok en de aanwezigheid van personen, die zelf een recente oorlog hebben meegemaakt, zoals veteranen. Ook waarderen zij persoonlijke verhalen, die hen aanzetten tot denken.
Er zijn gelukkig veel verhalen vastgelegd, maar het is ook bekend , dat veel mensen die de oorlog hebben meegemaakt daar niet of nauwelijks over hebben willen praten met hun naaste familie. Ik herinner me dat bij mij thuis wel aan de oorlog werd gerefereerd, maar er werd maar zelden over gesproken.
Het is daarom van belang dat we verhalen doorvertellen en overdragen aan jongeren zodat ook zij worden meegenomen in de emotie van het herdenken. Zodat ook zij beseffen dat wat er toen is gebeurd, nooit meer gebeuren mag en dat we daarom waakzaam moeten blijven en onze democratische rechtsstaat moeten koesteren
Het thema van het Nationaal Comite 4 en 5 mei luidt dit jaar “Na 75 jaar vrijheid” , maar zeker in deze tijd is het goed om na te denken wat vrijheid voor iedereen betekent.
Wat noemen Nederlanders zelf als hun wordt gevraagd wat vrijheid voor hen betekent? Het belangrijkste antwoord op die vraag is: de vrijheid van meningsuiting en persoonlijke autonomie. Dit betekent voor hen openlijk je mening kunnen geven en de vrijheid te hebben om te gaan en te staan waar men wil. Wat dat betreft hebben we meer ruimte en mogelijkheden dan ooit.


Het is wel van belang dat men stilstaat bij het het nemen van deze vrijheden, zodat ze niet kwetsend zijn voor medeburgers en altijd plaatsvinden op een respectvolle wijze.
Door de keuze van de juiste balans is het ons gelukt om gedurende 76 jaar in vrede en vrijheid te leven.
Het is dan ook opvallend dat in het licht van ruim 75 jaar bevrijding maar weinig mensen spontaan noemen dat ze vrij van oorlog zijn. In het rapport van het Nationaal Comité 4 en 5 mei en het Sociaal en Cultureel Planbureau van april 2020 staat dat slechts 6% dit noemt. Oorlog is blijkbaar niet het eerste waar Nederlanders aan denken wanneer hun wordt gevraagd naar hun associaties met vrijheid. Dit beeld kantelt als men vraagt wat volgens mensen de belangrijkste voorwaarde is om in vrijheid te kunnen leven.


Het is mooi om te zien dat men vrijheid als iets van zelfsprekend vindt. Echter, vrijheid is kwetsbaar en we moeten er voor waken, dat er bewegingen zijn die kunnen leiden tot het beknotten van deze vrijheid of een verkeerde koers uitzetten.


Het is daarom de plicht van ons allen, jongeren en ouderen, om deze verworvenheid te koesteren en hieraan te blijven werken. Op deze wijze kunnen ook toekomstige generaties in vrede en vrijheid blijven herdenken en de herinnering levend houden aan hen die toen en nu hun leven hiervoor wilden geven.
Ik dank u voor uw aandacht.

Geraadpleegde / inspiratie bronnen

  1. Het Nationaal Vrijheidsonderzoek 2021
  2. Toespraak Gerdi Verbeet, 2017, 18 mei, Nationaal Comite 4 en 5 mei
  3. Nationaal Comité 4 en 5 mei en het Sociaal en Cultureel Planbureau Amsterdam/Den Haag , April 2020, De stand van vrijheid – Vrijheid in Nederland 75 jaar na de bevrijding
  4. Daan Roovers, Denker des Vaderlands, Het fundament van vrijheid, jaarthematekst Nationaal Comite 4 en 5 mei
  5. Toespraak F.Dales, burgemeester van Velsen, 4 mei 2018

 213 total views,  1 views today

Geef als eerste een reactie

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*


Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.