Herdenking 2010
impressie 4 mei 2010
Toespraak Voorzitter M.Noorman
4 mei 2010
Dames en heren,
Namens het Comité 4 en 5 mei Velsen heet ik u allen welkom bij deze herdenkingsbijeenkomst.
Deze bijeenkomst organiseert het Comité om een meditatief moment, een moment van bezinning, te hebben in een jachtige en gehaaste wereld.
Een moment om stil te staan bij de offers die het Nederland heeft gekost om weer in vrijheid te kunnen leven. Zoals ik ook in het voorwoord van het programmaboekje schrijf is de herdenking van de slachtoffers uit de periode 1940 -1945 de kern van de herdenkingsplechtigheden.
Het thema dat het Nationaal Comité 4 en 5 mei voor 2010 heeft benoemt is ‘Vrijheid wereldwijd’. Met daarbij de vraag: wat is daar voor nodig?
In het voorwoord doe ik een poging om daar een antwoord op te geven. Nadat ik het voorwoord had geschreven zag ik in een krantenadvertentie van het Nationaal Comité ook een heel mooi antwoord op die vraag: Vrijheid vraagt vrienden!
Ik vind het antwoord mooi, niet omdat het zo goed allitereert, maar vanwege het woord ‘vrienden’. Vrienden hebben wat voor elkaar over, vrienden willen voor elkaar van betekenis zijn, echte vrienden kun je vertrouwen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog gingen vriendschappen stuk maar werden er ook vriendschappen gesmeed. In het verzet moest je op elkaar kunnen rekenen want de risico’s waren groot. Ook op het internationale niveau waren er gelukkig vrienden. De geallieerde landen waren bereid om er voor Nederland te zijn. Om zich te mengen in een conflict dat voor een deel van die landen aan de andere kant van de wereld afspeelde. Er werd wereldwijd gestreden voor vrijheid.
Na de Tweede Wereldoorlog zijn er ook Nederlandse slachtoffers gevallen die een bijdrage wilden leveren aan de wereldwijde vrijheid. Mondiaal is vrijheid nog geen gemeengoed. Nederland zet zich momenteel in bij een aantal missies in de wereld, waarvan Afghanistan het meest bekendst is. Het vraagstuk ‘Vrijheid wereldwijd: wat is daar voor nodig?’ is anno 2010 actueel.
Dit vraagstuk - maar ook de wetenschap dat vrijheid niet vanzelfsprekend is - geeft ons de opdracht om de generaties van na de Tweede Wereldoorlog betrokken te houden. Gelukkig zijn er altijd jongeren bereid hun medewerking te verlenen aan bijeenkomsten als deze. Ook de gesprekken in de bibliotheek tussen de jeugd van nu en mensen die tijdens de Tweede Wereldoorlog jong waren leveren daar een bijdrage aan. Tevens is het Comité blij met de scholieren die vanavond bij de herdenkingsplechtigheden aanwezig zijn. Dat geldt ook voor de 2 veteranen die uitgezonden zijn geweest naar Afghanistan en het voormalige Joegoslavië, en nu op Westerveld als erewacht hun medewerking verlenen.
Voor wereldwijde vrijheid is gezond verstand, diplomatie en solidariteit en soms opofferingsgezindheid nodig.
Wereldwijde vrijheid vraagt vrienden.
En vrijheid vraagt betrokkenheid, ook van de jongere generaties. In Nederland maar ook wereldwijd.
Toespraak Theo Henrar, directievoorzitter Corus
Geachte aanwezigen,
Morgen, op 5 mei 2010, is het 65 jaar geleden dat voor Nederland een einde kwam aan de tweede wereldoorlog. Waarom herdenken wij, medewerkers en betrokkenen bij het staalbedrijf, ook vandaag nog die zwarte bladzijde uit onze geschiedenis? We leven nu toch in welvaart en vrijheid? Waarom herdenken wij dan de oorlog en wat het teweeg heeft gebracht? Waarom vieren wij de vrede? Spreekt dat niet voor zichzelf?
Nee, helaas niet. Sinds de Tweede Wereldoorlog is er nog geen dag zonder oorlog geweest. Op elk moment is er ergens ter wereld sprake van oorlog, van onderdrukking en geweld tegen mensen. Zolang vrede geen gemeengoed is, blijft de noodzaak van herdenken en vieren bestaan.
Ons staalbedrijf bestaat niet uit machines, maar uit mensen. Het zijn de mensen waar het om draait. Wat hen beweegt, hun inzet, onderlinge vriendschappen, solidariteit, verschillende meningen en de vrijheid om die uit te spreken. Wij mogen niet vergeten dat er een periode was, waarin die vrijheid niet bestond.
Op dit monument staan 69 namen. 69 namen van 69 Hoogovenaren die zijn omgekomen tijdens de oorlog. Ik wil met u vandaag stilstaan bij hen en bij wat hen overkwam.
Op 19 juni 1940 viel de eerste bom op het Hoogoven terrein. Het jaar erna begonnen de echte storingsaanvallen. Die aanvallen werden in 1942 en 1943 steeds heviger. De zware aanvallen van 22 september 1942, die hoogoven 1 buiten werking stelden, en van 27 november 1942 die de oude watertoren troffen, eisten talrijke slachtoffers. Op 9 januari 1943 werden 68 bommen in de omgeving van hoogoven 2 geworpen. Bij die aanval vielen 9 doden en werden 3 mensen zwaargewond. In totaal werd 1000 maal luchtalarm gegeven en vielen er enkele tientallen doden als gevolg van de bombardementen.
Het overgrote deel van het personeel vond toch dat het de voorkeur verdiende om onder dergelijke gevaarlijke omstandigheden door te werken. Men wilde daarmee ontkomen aan een nog groter kwaad: tewerkstelling in Duitsland. Toch slaagde niet iedereen daarin: bijna 400 Hoogovenaren werden als dwangarbeider afgevoerd naar Duitsland. 28 van hen zouden niet terugkeren.
In mei 1942 moest het bedrijf de namen van alle Joodse medewerkers doorgeven opdat zij onmiddellijk kunnen worden ontslagen. Verzet bleek zinloos en de joodse medewerkers kregen het advies - in hun eigen belang - om thuis te blijven en vooral niet naar het werk te komen. Dat was niet voldoende om het gevaar af te wenden. Op dit oorlogsgedenkteken staan 8 namen zonder een jaar van overlijden, hierbij zijn de namen van 7 Joodse medewerkers.
Op 30 april 1943 ging een groot deel van het personeel van het staalbedrijf in staking uit protest tegen de deportaties van Joden. Zestig mensen werden gearresteerd in de IJmond, van hen werkten er dertig bij Hoogovens. Tien van hen moesten voor de Duitse bijzondere rechtbank verschijnen. Onder de zes mannen die op 2 mei ter dood werden veroordeeld, bevonden zich drie personeelsleden van Hoogovens. In totaal werden tijdens de oorlog 12 Hoogovenaren gefusilleerd.
69 namen. 69 mensen. Als de oorlog is afgelopen, is het bedrijf een puinhoop. Voorraden zijn er vrijwel niet meer, magazijnen zijn leeggeroofd, machines en installaties voor een deel gesloopt en weggevoerd. In de gehavende gebouwen is geen raam meer te bekennen. Maar: al de schade aan installaties is te herstellen. Onherstelbaar blijft het verlies aan mensenlevens. 69 namen. 69 mensen. En nog veel meer levens die door de oorlog ingrijpend zijn beïnvloed. Dat doet een oorlog met mensen. En daarom blijven wij onze doden herdenken en de vrede vieren.
Ik dank u voor uw aandacht. (Theo Henrar)
Herdenking 2010
- Op de eerste plaats was er het, samen met de bibliotheek georganiseerde, geslaagde project: In gesprek met... in de bibliotheek. Dit jaar hebben groepen leerlingen van het Tender en het Vellesan College getuigen van de oorlog geïnterviewd. De geïnterviewden gaven de leerlingen een 10 en zijn ook volgend jaar graag weer van de partij. Op de scholenpagina's vindt u de verslagen van de leerlingen.
- Tijdens de opening van de herdenkingsbijeenkomst in het stadhuis benadrukte de voorzitter van het Comité 4 en 5 mei Velsen, de heer Martin Noorman de noodzaak van een blijvende herdenking van de offers die onze vrijheid heeft gekost.
- De jonge fluitistes Myrthe en Amber Sluik van het Kunstencentrum vertolkten met pianobegeleiding van Dirk Out de Sonate in g: Largo en Allemande van J. B. Loeillet en de Song van M. Donelly.
- Merel Molenaar van Musicalkids Eigenwijs, las op indrukwekkende wijze het gedicht van Willem Wilmink: Als het net even anders was gegaan.
- Burgemeester Franc Weerwind gaf de aanwezigen de opdracht de 4 voorwaarden voor vrede van Rooseveldt persoonlijk uit te dragen, waarna,
Het Kunstencentrum middels de jeugdige Joris en Ivo Bodin op trompet, met begeleiding van Dirk Out piano: de Fantasie Impromptu van Fr. Chopin; Finlandia van Jean Sibelius; Hatikvoh, Hebrew National Anthem en Ah! So Pure van Fr. Von Flotow ten gehore bracht.
- Tijdens de kranslegging speelde stadsbeiaardier Wim Ruitenbeek: Musick for a while Henry Purcell (1659-1695) bew. A. Abbenes; Ground Henry Purcell bew. B. Winsemius en de Sonata a cimbalo solo Sybrandus van Noordt (1660-1705) bew. B. Winsemius.
- De kranslegging bij het monument op Plein 1945, de herdenkingstocht, het eerbetoon aan de gesneuvelde militairen, de plechtigheid bij het monument op Westerveld zijn jaarlijks terugkerende momenten, die velen aangrijpen even stil te staan bij de offers die voor onze vrijheid zijn gebracht.
Het Comité 4 en 5 mei Velsen dankt de volgende organisaties/personen die hun medewerking verleenden aan de dodenherdenking 2010:
- Stichting Zeekadettenkorps IJmond (Vlaggenwacht Plein 1945)
- Bestuur en directie van Begraafplaats en Crematorium Westerveld. (Beschikbaarstellen accommodatie)
- Bibliotheek Velsen m.n. Marijke Veenenbos en Maaike Cortlever (In gesprek met...)
- De 'oudere getuigen' die de leerlingen over hun oorlogservaringen wilden vertellen.
- het Tender College en Vellesan College (m.n. de begeleidende docenten)
- Merel Molenaar en Marja Lindhout (gedicht: Als het toen net even anders was gegaan)
- Freddie Dekker-Oversteegen (Kranslegger namens verzet)
- Michiel Adriaenszn. de Ruyter (Wacht bij het monument rond strooiveld)
- Politie Kennemerland en de toezichthouders (Begeleiding afzetting rond Plein 45/begeleiding herdenkingstocht)
- Openbare Werken Gemeente Velsen (Vlaggen/schonen monument Plein 45)
- Aanwezige ambtenaren gemeente Velsen
- Dhr.Wilms Floet, Koster St.Engelmunduskerk Driehuis (Luiden kerkklok)
- Nederlandse Rode Kruis, afdeling IJmuiden-Velsen (Wacht monument Westerveld)
- De veteranen: Gabor von Scheven en Remko Gillissen (Vlaggenwacht graven Westerveld)
- Hr.Wim Ruitenbeek (Stadsbeiaardier)
- Dutch Canadian Choir uit Calgary (Zang bij monument Westerveld)
- Corus Symfonisch Blaasorkest (Muziek bij monument Westerveld)
- Burgemeester Franc Weerwind (Toespraak)
- Culturele Stichting Velser Gemeenschap m.n. Anneke Salentijn en Hans Geels (administratie en meedenken)
- Frits Houtgraaf (fotografie/video)
- Medewerkers Begraafplaats en Crematorium Westerveld (Toezicht en begeleiding)
- Kunstencentrum Velsen m.n. Myrthe en Amber Sluik, Joris en Ivo Bodin en Dirk Out (muziek herdenkingsbijeenkomst)
- Vrijwilligers van Seaport radio en televisie (geluid en beeld)
- Plaatselijke pers (Aandacht in hun media)
- De basisscholen: De Toermalijn, het Kompas en de Klipper Zeewijk (Adoptie monumenten)
- Copyshop Folkerts (druk programmaboekje en affiches)
- en verder alle krans/bloemenleggers, deelnemers aan de tocht, belangstellenden, vlaggende omwonenden en respect tonende voorbijgangers.
